الشيخ السبحاني

47

قرآن و اسرار آفرينش (تفسير سوره رعد) (فارسى)

2 . استيلا بر عرش قدرت مقصود از استيلاى بر عرش چيست ؟ 2 . « ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ ؛ سپس بر عرش استيلا يافت و آن را مسخر ساخت » . قرآن در سوره‌هاى متعددى ، درباره عرش و استيلاى خداوند بر آن ، سخن گفته است و اين خود علاوه بر اين‌كه از عظمت موضوع حكايت مىكند ، گواه بر عنايت قرآن ، به طرح معارف عقلى مىباشد . ولى جاى تأسف است كه معارف عقلى قرآن و اصول عقيده‌اى آن ، كمتر مورد توجه صحابهء پيامبر و تابعين و مفسران بوده است . در اين نوع از مسائل ، هيچ نوع تجزيه و تحليلى از آنان نقل نشده و جز تعبد به ظواهر و تفسير مفردات كارى انجام نداده‌اند : سفيان بن عيينه در اين قسمت به اندازه‌اى افراط ورزيده كه دربارهء تفسير اوصافى كه خدا در قرآن براى خود ذكر نموده است مىگويد : تفسير آن ، قرائت و سپس سكوت مطلق در برابر آن است . اين طرز تفكر حاكى از نوعى جمود و ركود فكرى است و اگر دانشمندان يك جامعه دچار چنين طرز فكرى گردند ، از قافلهء دانش و تمدن باز مىمانند . شخصى كه در مجلس پيشواى فرقهء مالكى حاضر بود نقل مىكند مردى به‌وى گفت : مقصود خداوند از « استوا » بر عرش چيست ؟ راوى مىگويد : در اين موقع خشم و غضب سراسر بدن مالك را فرا گرفت و عرق خشم بر پيشانى او نشست ، سپس سر به زير افكند و پس از لحظاتى گفت : « الكيف غير معقول و الاستواء غير مجهول و الإيمان به واجب و السؤال عنه بدعة ؛ كيفيت ، غير معقول و معناى استيلا روشن و ايمان به آن واجب و پرسش از آن حرام است » .